Czarny bez (Sambucus nigra) – kwiaty, owoce i przepisy

Czarny bez (Sambucus nigra) to krzew lub niewielkie drzewo, którego kremowe baldachy kwitną na przełomie maja i czerwca, a ciemnofioletowe owoce dojrzewają pod koniec lata. Z kwiatów przygotowuje się słynny syrop, z owoców – konfitury i soki.

Więcej ziół znajdziesz w naszym zielniku online.

#ShowMore#

Szybki przegląd: czarny bez

  • Nazwa łacińska: Sambucus nigra
  • Rodzina: piżmaczkowate (dawniej przewiertniowate)
  • Surowiec: kwiaty, dojrzałe owoce
  • Zbiór: kwiaty: maj–czerwiec; owoce: sierpień–wrzesień
  • Uwaga: surowe owoce, liście i nasiona są trujące

Opis botaniczny

Krzew do 7 m wysokości o szarej, korkowatej korze i białym, gąbczastym rdzeniu gałązek. Liście są nieparzystopierzaste, kwiaty drobne, kremowobiałe, o intensywnym zapachu, zebrane w płaskie baldachy. Owoce to czarnofioletowe pestkowce na czerwonawych szypułkach.

Jak rozpoznać i z czym nie pomylić

  • Bez hebd (Sambucus ebulus) – roślina zielna (nie krzew), kwiaty z fioletowymi pylnikami, owoce w sterczących baldachach; cały jest trujący
  • Bez koralowy (Sambucus racemosa) – kwitnie wcześniej, owoce czerwone w stożkowatych gronach; nasiona trujące
  • Czeremcha, kalina – inne kwiatostany i liście

Tradycyjne zastosowanie

Herbatę z kwiatów czarnego bzu tradycyjnie pije się w sezonie przeziębień jako napar rozgrzewający i napotny. Owoce po obróbce termicznej wykorzystuje się w kuchni do syropów i konfitur. Opisujemy tradycyjne zastosowanie w medycynie ludowej – nie jest to porada lekarska ani obietnica działania leczniczego. W ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci, przy chorobach przewlekłych i przyjmowaniu leków skonsultuj stosowanie ziół z lekarzem lub farmaceutą.

Zbiór i suszenie

Kwiaty zbieraj w pełni kwitnienia, w słoneczne przedpołudnie, z dala od dróg; susz w cieniu w temperaturze do 35 °C. Owoce zbieraj całe baldachy w pełni dojrzałości (czarnofioletowe), odrzuć zielone owoce i szypułki.

Przepisy

  • Syrop z kwiatów – ok. 20 baldachów, 2 cytryny, 1,5 l wody, cukier; namoczyć na 24 h, przecedzić, zagotować z cukrem
  • Herbata z kwiatów – 1–2 łyżeczki suszonych kwiatów na 250 ml wrzątku, 10 minut
  • Sok z owoców – owoce zawsze gotować min. 15–20 minut, przecedzić

Przeciwwskazania i ostrzeżenia

Surowe owoce, liście, kora i nasiona zawierają glikozydy cyjanogenne – mogą wywołać nudności, wymioty i biegunkę. Owoce jedz wyłącznie po ugotowaniu. Nie myl czarnego bzu z trującym bzem hebdem. Przy alergii na rośliny piżmaczkowate unikaj.

Przechowywanie suszu

Wysuszone zioła przechowuj w szczelnych, ciemnych słoikach lub papierowych torebkach, w suchym i chłodnym miejscu. Opisz je nazwą i datą zbioru – większość ziół zachowuje aromat ok. roku. Susz, który zmienił kolor, stracił zapach lub zawilgotniał, wyrzuć.

Zasady bezpiecznego zbioru

  • zbieraj tylko rośliny, które rozpoznajesz na 100%
  • omijaj pobocza dróg, pola opryskiwane i miejsca wybiegu psów
  • nie zbieraj roślin chronionych ani w rezerwatach
  • bierz tylko tyle, ile potrzebujesz – zostaw rośliny do rozmnożenia

W skrócie

Czarny bez to krzew o pachnących kwiatach i czarnych owocach – w kuchni na syrop, herbatę i soki. Surowe owoce są trujące – zawsze je gotuj; nie myl go z trującym bzem hebdem.

Najczęściej zadawane pytania – czarny bez – FAQ

1. Czy surowe owoce czarnego bzu są trujące?

Tak – surowe i niedojrzałe owoce mogą powodować dolegliwości żołądkowe. Zawsze je gotuj.

2. Jak odróżnić czarny bez od bzu hebdu?

Bez hebd jest rośliną zielną, ma fioletowe pylniki i sterczące baldachy owoców; czarny bez to krzew o zwisających owocostanach.

3. Kiedy zbierać kwiaty?

W maju i czerwcu, w pełni kwitnienia, w słoneczny dzień.

4. Ile czasu można przechowywać suszone zioła?

Zwykle ok. roku w szczelnym, ciemnym pojemniku; potem tracą aromat.